Kaniadto, diha sa pagbuklad sa bag-ong katuigan liwas sa banos-banos nga hulaw sa katalagman ug gubat. Buhong ug madagayaon ang abot nianang panahon. Bunga, utanon, lagotmon, katamnang banikanhon, ubay-ubay nga pagturok sa banwang tabunok. Taliwala sa tanan mahinungdanon ug dili kabilhan, ang kalan-on sa tutulo ka higayon, sa kasadpan ngadto sa sidlakan diha ang kaslinganan sa basakan nga daw walay kinutoban diin sa usa ka sa baryong hamugaway may puluy-anan nga yano ug tawhay. Bulahan kining dapita nga gikasalohan sa mga lungsoranong lumulopyo. Dihay usa ka dalagiting niining pinamalaya, ang bugtong bunga nga pinalangga ug umaabot sa pagkanapulo. Gumikan niini, gitahasan siya sa iyang inahan sa paglung-ag og kalan-on sanglit aduna may usa ka hikay alang sa kasumaran sa nasodnong kagawasan.

Mahidlawon kaayo kining bat-ana sa pagtuman ning tugona kay tungod hagbay na niyang buot mapamatud-an ang iyang kaugalingon sa pagbuhat sa bisan yano lamang nga tulumanon. Apan nagbaton usab siya og pipila ka mga taras nga maingon nga badlongonon ug midayag kini dihang nagtakos na siya og bugas ngadto sa kulon, kay sa iyang pagkarakara agi sa iyang kahinam dunay pipila ka lugas nga nangatagak, gani may nangahulog sa paw-ang sa lipak nga palganan. Nasapnan kini sa iyang apohan nga dihadihang mipasidaan: "Dili ka gayod mag-usik og bugas apo, ni bisan usa ka lugas. Kay abi nimo grasya kana. Og dili ka gani magkat-on momanggad niana gaba gayod ang mopuli." Gipangpunit sa tigulang ang mga lugas nga nahabilin sa salog ug iyaha kining gidunol pagbalik sa iyang nag-inusang apo. Daw wala makauyon niini ang dalagita ug mitibadbad "La, pila da man intawon na ka lugas, ilabay na lang na. Sa kadako sa atong humayan dinhi madahan lagi og makabsan pa ta!" Nakapanglingo ang iyang apohan, ug ang iyang tubag mubo apan dayag ang tuyo: "Ang gaba dili magsaba. Hilabi ma sa wala makasinati og kalisod." Wala kini niya tagai og pagtagad human milakaw iyang lola. Gitak-ang dayon niya ang kulon ngadto sa dapog daan niyang gihalingan nga wala da sa iyahang buot. Sa wala madugay midumog kaniya ang kaalay sa tinan-aw sa kalayo nga nagbaga. Pagkataodtaod may tingog nga misampit gikan sa tamboanan.

"Uy Inday. Magbulan-bulan mi adto ilang Andoy apil ka namo?" Kay mihapit diay kadtong iyahang higala. Misud-ong siya pag-usab sa sugnod sulod sa dapog ug giukab niya ang taklob sa kaldero. Wala pa man kini mobukal ang linung-ag nan nakahukom siya nga mosakay sa agda sa iyang higala. "Sige, pero kadiyot lang ko ha. Kay dia pa koy gilung-ag."

Apan ang kadiyot mibudhi sa iyang kahulogan ug pag-uli niya natimahoan ang angtod gikan sa kaldero nga mikuyanap sa ilang kosina. Nagkapa-kapa siya og haon sa kulon bisan tuod nagkapaso-paso ang iyang mga palad ug sa pag-ukab niya niini napaig na ang kan-on ingon sa panit sa Agta. Giabot dayon siya sa kakulba sa pagkaamgo niya sa iyang kapakyasan. Nagkalubot-lubot na siya og pangita og paagi aron malilong iyang kasaypanan, dihang may nalaraw siyang kasulbaran. Nagdali-dali siya og lung-ag pag-usab og kan-on sa laing sudlanan samtang gidagan niya ang kulon nga puno sa paig nga luto ngadto sa daplin sa sapa diin iya kining gitambog. Matula pa man unta kini sa ilang mga manok ug kahayopan apan gipili niya ang pagtago niini ilalom sa sulog sa katubigan. Mibalik dayon siya sa ilang balay sa wala pa makauli iyang ginikanan ug apohan gikan sa sawang, ug niining ikaduhang higayon gipanumbalingan niya pag-ayo ang linung-agan.

Pag-abot sa iyang banay dihadiha dayong nasimhotan sa iyang inahan ang angtod nga baho sa kosina. "Natagak nako ang butones uban sa sugnod Ma pailobi lang ko wala matuyo." Mao ang gipasumangil sa dalagita apan tungod sa iyang kapuliki iyaha na lamang kining gipalabay. Apan ang iyahang apohan nga naghilom lamang ug sa pag-amin niya misugat kaniya ang masulob-ong panan-aw sa iyang lola.

Gipahigayon ang pagsaulog sa kagawasan nianang adlawa nga halos walay kakulian ug nakalimtan na dayon sa dalagiting iyang sala dihang mipadayon siya og dula uban sa mga anak sa silingan nilang dinapit. Ug agi usab sa iyang pagsalig sa ilang pagkaarangan, wala man lamang gani niya hutda ang nagkadaiyang sula nga gihikay diha sa piging, akip na ang kan-on nga bag-o niyang linung-ag nga nagtagak-tagak sa iyang pinggan dihang gipugapuga niya kini og hungit aron makadula dayon uban sa iyang kahigalaan.

Nianang gabhiuna samtang natulog na ang panimalay kalit niyang nabati nga may misagalsal og duot sa iyang likod. Nakamata siya sa gumikan niini ug sa pagbakod niya dihay humay nga nangawakag sa iyang lantay nga tunga sa gantang kon banabanaon. Nahibulong siya niini dihang nakita niya ang katag-katag nga humay. Nalibog siya kay wala pa man kini magaling kun malubok apan ang iyang kalibog giduyogan sa kakulba. Naaninaw niya nga may laing anaa sa iyang lawak. "Ma, pa kamo na?? Lola?" ang nahilwas niyang pangutana, ug may tun-og nga mihutohot sa lumoy niyang mga aping. Hinay-hinay siyang mibarog gikan sa iyang higdaanan diin nangataktak ang humay nga namilit sa iyang kalawasan. Gisubay kaniya ang hinuyohoy nga nakapanglimbawot sa iyang balahibo paingon sa sunog sa ilang balay. "Ma, Pa!!" singgit sa dalagita apan walay nakadungog kaniya. Ug atua taliwala sa hinipos nga galamitong pangluto nahipalgan niya ang kulon. Ang kulon nga gibalibag niya sa tubig. Basa ug nagkalapok-lapok, ug nanimahong pan-os. Nabati niya ang pagkatuskig sa iyang kaugatan, ang, ang pagkabinhod sa iyang mga batiis. "Inday..." may malumong tingog nga kalit minglukmay sa iyang pandungog. Nagtugob man tuod iyang buot sa kalisang apan diha usab siyay nabati nga kamalinawon gikan niining tingoga nga wala niya mahisabti.

Inanay milingi ang dalagiting sa dihang misugat kaniya ang malamatong pamayhon sa usa ka luming ug midungaw kaniya ang pinghoy niining tinan-awan. Busa sa nahabiling umoy sa iyang kaunoran mipungko ang dalagita agi sa dakong kaintap. "Si kinsa ka man? Ayaw intawon ko tukba maluoy ka." Nagpakiluoy ang dalagiting. Mipadayon kini og tutok kaniya kansang panagway ingon sa batan-ong babaye, gidayandayanan iyang lawas sa mga bulawan lakip na ang usa ka purong-purong nga gikalo sa iyang tampihak. Diha usay lunhaw nga hablon nga mitapis kaniya. Nabati sa bata ang anam-anam nga pagkagaan sa iyang kalikopan ug mibanos niini ang mahumpayong panimuot nga nag-abot niya og katingad-anan.

Ug mitubag kini sa iyang pangutana sa malumo ug ugdang nga pamulong: "Ako ang taghatag og kadagaya, sa kalan-on nga kapikas sa sula. Ako si Sapiya, bata, apan Ako usab ang Gaba."

Mihanggad ang dalagiting nga nataha pa gihapon sa pagduaw ss diwata. "Maam, ayaw intawon ko pasakiti. Usa ra ko ka bata. Unsa man imong giapas diri sa amoa?"

"Wala ako magkinahanglan sa inyong mga kabtangan hinunoa ikaw bata, ang kinahanglan og pagtulun-anan." Tubag sa diwata. "Anak sa kaadunahan, wala mo man matagamtam ang kasaysayan sa imohang katigulangan busa batasan mo ang pagkausikan."

Muduko pag-usab ang dalagiting dihang midulot sa iyang galamhan kining mga pulonga apan nakaako pa siya og sabat bisan sa iyang kataha: "Abunda man god mi diri, sa kadaghan sa among basakan pila da man kanang usa ka kulon."

Mingtisngi ang diwata niining tubaga nga wala man lamang motunong sa tinai sa manok, linaw siyang mipaduol ngadto sa tamboanan ug gitudlo niya ang halapad nga basakan. "Ay diay ka gang? Kon mao ka man galing. Iuli sa ilang gigikanan ang kining humay nga daghanan." ug samtang gisulti kini kaniya nabatyagan sa dalagiting ang pipila ka tulo sa gatas nga midaligdig gikan sa dughan niini.