Ayo! Naa kuy pangutana.

Akua nga pangutana kabahin sa unsay paghubad sa "satellite" (salingkapaw o naa na)? Akua nga nakit-an kanunay ra "sitlayit" o "satelayt" nga dayag kaayu nga gikan na sa Ininglis. Basin naa tay pulung sa "satellite" tungud kay naa man pud tay pulung susama sa "bulalakaw" (Ing: meteor), "bituun" (Ing: star), "lawangitan" (Ing: planet; hevenly body), ug "kapunawan" (Ing: galaxy). Maayu unta nga naay nakahibaw diri hahaha.

Salamat!

vincevilan's picture

Satellite: Aninúyuk/Alinúyuk ug Alilíbut | Usa ka Tanyag

JCH, mura'g wâ' 'tay inatô 'aning satellite. Sumálà pa ni Alan Morelos (p. 333), wa'y hilig daw 'ning mga Sugbuhanon mogamâ:

The Cebuano-speaking people have not been so keen to invent their own words or expressions for many other new developments in science, technology, transportation or mass media. Thus, terms like alkuhul (alcohol), antaybayutik (antibiotic), anistisya (anesthesia), apindiks (appendix), irpurt (airport), bards (barge), buldusir (bulldozer), indyiksyun (injection), satilayt (satellite), and many others have been freely absorbed from American English into the Cebuano.

Ma.ong kita na lang tingale ang mogamâ.

Ambot lang pod kung modawat 'ka pero aduna 'ko'y duha/tulu nga mura'g ha.om sa aku.ang pamatì: aninúyuk/alinúyuk ug alilíbut. Mahitungod 'ni kay (1) mapakità 'nila kung unsa'y kina.iya ug lihok sa usa ka satellite ug (2) mura pod g'yud sila'g lumad paminawon; gasunod man gud sila sa coinage rules sa Cebuano ug sa hidaghanon sa litpong sa mga pulung nga gisambit 'nimo.

(1) Kung subayon 'natò ang satellite sa Oxford English Dictionary, ang satellite usa ka "smaller or secondary celestial object orbiting a larger one, esp. a moon orbiting a planet.Keywordorbit o túyuk kon líbut.

(2) (a) Dayon, atu.ang pansakan 'ni sila'g unanggikit nga ani- ug ali- nga susama sa makit.an 'natò sa aniníput [(from kíput) n firefly (49)], aniningsing [(from singsing) n ring finger (49)], aninikad [(from síkad) n k.o. edible small conch which moves forward with a kicking-like motion (49)], alikúmù [(from kúmù) n k.o. sea crab with roundish bulging body (27)], ug alindánaw [(from danaw) n dragonfly (28)]. (b) Kun kabantay pod 'ka, upat ra ka litpong kon syllables ang na.a susama sa bulalákawlawangítan, ug kapunawan.

So, unsa'y hukum 'nimo? Paminaw 'nimo angayan ba? 

---------------------------------------------------------------

Aduna 'ko'y ubang gisulayan apan kiwâ paminawon. Gisulayan 'nako'g kuhà sa ginikanan sa satellite:

Etymology< (i) Middle French satelite, satellite (French satellite ) bodyguard (14th cent. as satelites ), (frequently depreciative) follower, hanger-on (early 15th cent.),

Mura ra'g recycled ra ka.ayo paminawon kung ang hubad nga tigsunud/tagasunud ang sun'don: manunúnud, manunúray, o sunud-súnud. Mura'g apostle or students ang dating 'nila.

Kung ang rotate pod, kiwâ kay circumnavigation ang dating: manunúyuktuyuk-tuyuk, manlilibutmanlibutay, ug libut-libut. Kaning tuyuk-tuyuk ug libut-libut kay mura'g mas du.ul paminawon sa kasing kon top o la.ag-la.ag kon roam or stroll around.

Kun manglinangkob kon merge 'ta, ma.o 'ni'y aku.ang nahunâhuna.an:

ulipon (servant) + sunud (follow) = ulipúnud
bulan (moon) + sunod (follow) = bulanúnud
bulan (moon) + tuyuk (rotate) = bulayúnuk
tamud (obey) + sunud (follow) = tamumúnud

Mahimò ra pod apan mura'g talagsa.on ra ang langkob-langkob nga tangtang-tangtang ug litpong sa Cebuano. Kun aduna ma'y langkob-langkob, intact tanan ang duha susama sa buta-bungol, batobalani, ug bughaw lunaw. (Sa Wiktionary ra pod 'nakò 'ni nakit.an.)

---------------------------------------------------------------

REFERENCES:

ENGLISH LOANWORDS IN THE MODERN CEBUANO LANGUAGE: AN INDEX OF CULTURAL CHANGE Author(s): Allan T. Morelos Source: Philippine Quarterly of Culture and Society, Vol. 26, No. 3/4, SPECIAL ISSUE: CEBUANO LANGUAGE, LITERATURE AND TALK (September/December 1998), pp. 324-336 Published by: University of San Carlos Publications Stable URL: https://www.jstor.org/stable/29792425 Accessed: 27-05-2020 19:39 UTC

"satellite, n." OED Online, Oxford University Press, March 2020, www.oed.com/view/Entry/171174. Accessed 27 May 2020

https://en.wiktionary.org/wiki/Category:Cebuano_compound_words

Wolff, John U. A Dictionary of Cebuano Visayan. Cornell University, Southeast Asia Program and Linguistic Society of the Philippines, 1972.